واقعیت افزوده (AR)

واقعیت افزوده: (Augmented Reality) یک نمای فیزیکی زنده، مستقیم یا غیرمستقیم و معمولاً در تعامل با کاربر است که عناصری را پیرامون دنیای واقعی افراد اضافه می‌کند. این عناصر بر اساس تولیدات کامپیوتری که از طریق دریافت و پردازش اطلاعات کاربر توسط سنسورهای ورودی مانند صدا، ویدئو، تصاویر گرافیکی یا داده‌های GPS می‌باشد، ایجاد می‌شود. واقعیت رایانه‌ای مفهوم کلی واقعیت افزوده ‌است. در واقعیت افزوده معمولاً چیزی کم نمی‌شود، بلکه فقط اضافه می‌شود. همچنین واقعیت افزوده تا حدودی شبیه به واقعیت مجازی است که توسط یک شبیه‌ساز، دنیای واقعی را کاملاً شبیه‌سازی می‌کند. در واقع وجه تمایز بین واقعیت مجازی و واقعیت افزوده این است که در واقعیت مجازی کلیه عناصر درک شده توسط کاربر، ساخته شده توسط کامپیوتر هستند. اما در واقعیت افزوده بخشی از اطلاعاتی را که کاربر درک می‌کند، در دنیای واقعی وجود دارند و بخشی توسط کامپیوتر ساخته شده‌اند. در واقعیت افزوده عناصر معمولاً به صورت بی‌درنگ نگاشته شده و به‌طور هوشمند مرتبط با عناصر محیطی می‌باشند، مانند نمایش امتیاز مسابقات ورزشی در زمان پخش از تلویزیون. با کمک تکنولوژی پیشرفته واقعیت افزوده (برای مثال افزودن قابلیت بینایی کامپیوتری و تشخیص اشیاء) می‌توان اطلاعات مرتبط با دنیای واقعی پیرامون کاربر را به صورت تعاملی و دیجیتالی به او ارائه کرد. همچنین می‌توان اطلاعات مرتبط با محیط و اشیاء اطراف را بر روی دنیای واقعی نگاشت.

ایده اولیه واقعیت افزوده برای نخستین بار در سال ۱۹۹۰ توسط توماس کادل یکی از کارمندان شرکت هواپیماسازی بوئینگ مطرح شد. توماس کادل زمانی که در بوئینگ به کارکنان برای سرهم کردن کابل‌ها در هواپیما کمک می‌کرد، مفهوم واقعیت افزوده را ابداع کرد. تکنولوژی Augmented Reality ) AR) با قرار دادن اشیاء مجازی در جهان اطراف، ما را قادر می‌سازد تا واقعیت را در یک گوشی هوشمند و یا از طریق عینک‌های ویژه ترکیب کنیم.

کارشناسان پیش‌بینی کرده‌اند تا سال ۲۰۲۴ بازار AR می‌تواند به ارزش ۱۲۲ میلیارد یورو برسد.

واقعیت افزوده را می‌توان در دو نوع گوشی‌های هوشمند و عینکهای پوشیدنی معرفی کرد.

واقعیت افزوده بر روی گوشی‌های هوشمند

در این حالت نرم افزار واقعیت افزوده بر روی گوشی هوشمند نصب و امکانات واقعیت افزوده را به گوشی شما اضافه می‌کند. تصاویر توسط دوربین گوشی هوشمند به عنوان ورودی به نرم افزار واقعیت افزوده داده می‌شود و پردازش تصویر انجام شده و متناسب با آن، اطلاعات دیجیتالی که می‌تواند تصاویر، صدا و … باشد قابل استفاده می‌باشد. واقعیت افزوده بصورت گجت‌های پوشیدنی که روز به روز به لیست شرکت‌های توسعه دهنده آن افزوده می‌شود و در حال تسخیر جهان واقعیت افزوده می‌باشند که می‌توان عینک‌های واقعیت افزوده طراحی شده توسط شرکت‌های مطرحی چون گوگل و سونی یا هولو لنز شرکت مایکروسافت را نام برد. البته شما مسلماً نمونه‌های واقعیت افزوده را در بعضی بازی‌ها یا فیلم‌ها مشاهده کرده‌اید. به عنوان مثال در سری فیلم‌های نابودگر، تمام روبات‌های نابودگر از سری T-800 به بعد از تکنولوژی واقعیت افزوده برای دیدن اجسام و محیط استفاده می‌کردند. در فیلم مرد آهنی ، تونی استارک از واقعیت افزوده در جهت طراحی و ساخت لباسش استفاده می‌کرد. همچنین در فیلم پلیس آهنی می‌توان به نمونه‌هایی از واقعیت افزوده قبل از اجرایی شدن معرفی کرد. نرم افزارهای مختلفی وجود دارند که امکان واقعیت افزوده بر روی گوشی‌های هوشمند مجهز به سیستم عامل های iOS,Android را فراهم می‌کنند.




واقعیت افزوده از نوع ویدیو

فرض کنیم اطلاعیه‌ای در ماهنامه که توسط سردبیر قرائت شده است در ماهنامه درج شده است و کاربر تمایل دارد این اطلاعیه را از زبان سردبیر به صورت ویدیویی مشاهده کند، با واقعیت افزوده این ویژگی امکان پذیر خواهد بود. بدین شکل که کاربر نرم افزار موبایل را اجرا کرده و با نگاه داشتن دریچه دوربین بر روی تصویر سردبیر، کلیپ مرتبط با آن از سرور دریافت و شروع به پخش می‌کند.

واقعیت افزوده از نوع ۳D




در این حالت کاربر عملیات مثال قبل را اجرا کرده و به محض اسکن تصویر محصول چاپ شده، محصول بصورت کاملاً سه بعدی قابلیت مشاهده بوده و کاربر می‌تواند محصول را از زوایای مختلف مشاهده نموده و یا حتی درب محصول را باز نماید. یا مسابقه‌ای در ماهنامه عنوان شده که با مشاهده آن از نگاه واقعیت افزوده، فرم پاسخ به مسابقه باز شده و کاربر آن را تکمیل و ثبت می‌نماید و دیگر نیازی به ارسال پیامک یا ایمیل وجود نداشته و همه‌ی مسابقات خیلی برنامه ریزی شده اجرا خواهند شد.

واقعیت افزوده از نوع کاتالوگ

در این حالت، به کاربر اطلاعات تکمیلی مرتبط با محصول را نمایش داده و کاربر قادر به تصمیم گیری بهتر و سریعتری خواهد بود.

کاربردهای واقعیت افزوده (AR)

ورزش





ساده‌ترین نمونه واقعیت مجازی را می‌توان در برنامه‌های ورزشی تلویزیونی مشاهده نمود. برای مثال، نمایش نتیجه مسابقات فوتبال در دایره مرکز زمین یا در زمان پخش مسابقات شنا در تلویزیون، نمایش شماره خط هر شناگر و نمایش رکورد در پشت هر شناگر (که امکان مقایسه شناگران را به بینندگان مسابقه می‌دهد) نمونه‌هایی عادی از کاربرد این سیستم است.


بازی‌های ویدیویی دستی

بوسیله «کارت واقعیت افزوده» برای نینتندو ۳دی‌اس و پلی‌استیشن ویتا با استفاده از دوربین مخصوص می‌توان بازی کرد.

نفت و گاز

روز به روز بر کاربردهای بالقوه و بالفعل فن آوری واقعیت مجازی بویژه در صنایعی مانند صنایع نفت، گاز و پتروشیمی افزوده می‌شود و شاید تنها مانع برای استفاده بیشتر از این فن آوری، تخیات ما باشد. در حوزه عملیات، استفاده از این فن آوری باعث بهبود فعالیت‌های افراد و افزایش توانایی آنها در تعامل با همکاران و همچنین تجهیزات می‌شود. حاصل چنین تعاملاتی باعث می‌شود که کاربردهای ذیل در زمینه فناوری واقعیت مجازی در  این صنایع معرفی گردد:

  • آموزش عملیات
  • آموزش و مدیریت ایمنی
  • عملیات مهندسی، طراحی و بهینه‌سازی سیستم
  • عملیات نگهداری و تعمیرات
  • مدیریت دانش
  • برگزاری جلسات اجرایی
  • راهنمای تور صنعتی مجازی




صنعت خودرو

این تکنولوژی به شرکت‌های بزرگ در سراسر جهان قدرت زیادی برای نوآوری در روش‌های کسب و کار و جذب مشتریان را داده است. اخیراً شرکت‌هایی مانند هوندا و مرسدس بنز از این تکنولوژی برای بهبود صنعت خودروسازی استفاده کرده‌اند.

آموزش فضانوردان




در آزمایشگاه جت پروپولشن (پیشرانه جت) سازمان فضایی ناسا برخی از فضانوردان هدست‌های اوکولوس Oculus را روی سر خود قرار می‌دهند که دارای حسگرهای حرکتی کینکت Kinect مایکروسافت می‌باشند و از آنها برای کنترل بازوهای روباتیک استفاده می‌شود. فضانوردان از طریق این شبیه‌ساز آموزشی، یاد می‌گیرند چگونه تجهیزات روباتیک را کنترل کنند. این تجهیزات ممکن است در ماموریت‌های آینده مورد استفاده قرار گیرند.

ناسا همچنین از هدست‌های واقعیت مجازی برای آموزش فضانوردان برای انجام امور مربوط به حفظ و نگهداری ایستگاه فضایی بین‌المللی در ماموریت‌های خود استفاده می‌کند. یک نرم افزار محیط گرانش صفر را شبیه‌سازی کرده و حتی می‌تواند با جفت شدن با یک جرثقیل، فضانوردان را از زمین بلند کند تا آنها غوطه ور شدن کامل بدنی را تجربه کنند.


چاپ و تبلیغات

مجله‌ها، کتاب‌ها، روزنامه‌ها و… خسته کننده و یکنواخت شده‌اند. محیط‌های تبلیغی بسیار کوچک هستند و با آنها اطلاعات زیادی نمی‌توان منتقل کرد. به کمک واقعیت افزوده می‌توانید به کتاب‌ها و مجلات، فیلم و صدا اضافه کنید. اخبار روزنامه‌ها را با گزارش‌های ویدیویی تکمیل کنید، کتاب‌های کودکان را زنده و پویا کنید تا شخصیت‌های داستان از کتاب خارج شوند و…

گردشگری

یکی از بزرگ‌ترین شاخه‌های واقعیت مجازی، ویدیوهای ۳۶۰ درجه است. این فناوری به این گونه است که ویدیوها یا تصاویری ۳۶۰ درجه و با کیفیت بالا از جاذبه‌های گردشگری و مهم تهیه می‌شود و افراد از کشورهای دیگر و از فواصل دور می‌توانند با استفاده از هدست‌های واقعیت مجازی آن ویدیوها را آن‌گونه ببینند که گویی در همان‌جا قرار دارند و به هرطرف که بخواهند می‌توانند حرکت کنند.

پوشیده نیست که این استفاده نه تنها در جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی و در فضای باز، بلکه در فضاهایی مانند موزه‌ها نیز می‌تواند پیاده شود و مردم سراسر دنیا با استفاده از چنین فناوری به‌طور مثال خود را در میان موزه ایران باستان تصور می‌کنند و به هر اثر تاریخی که می‌خواهند به دقت نگاه می‌کنند. موزه بریتیش لندن و موزه تاریخ طبیعی آمریکا بخشی از داشته‌های خود را از این طریق به نمایش می‌گذارند و انگیزه گردشگران را برای سفر به آن مناطق و دیدار از دیگر آثار در آن موزه‌ها افزایش می‌دهند.

علاوه‌بر موزه‌ها در حال حاضر بسیاری از برندهای بزرگ گردشگری را می‌بینیم که محتواهای زیبا و شگفت‌آوری را برای ارائه از طریق این فناوری ارائه می‌کنند.


آموزش

یکی از کاربردهای مهم واقعیت افزوده در عرصه آموزش و نشر مکتوب می‌باشد. کتاب و مجله یکی از ابزارهای مهم انتقال مفاهیم است که با استفاده از واقعیت افزوده می‌توان نسل جدیدی از کتاب‌ها را ارائه نمود. کتاب‌هایی که در آن فیلم نمایش داده شده و عناصر سه بعدی متحرک ظاهر می‌شود. پیش‌بینی شده بود فعالیت در حوزۀ واقعیت افزوده، تا سال ۲۰۱۸ حدود ۷ درصد در هر سال رشد داشته باشد و جالب اینکه تخمین زده شده بود که سریع‌ترین رشد در بازارِ این حوزه متعلق به تکنولوژی آموزشی است. بنابر این هم اکنون فرصت فوق‌العاده‌ای برای متخصصان آموزش و پرورش پیش آمده است.

هفت دلیل برای استفاده واقعیت افزوده در آموزش و پرورش :

  • دانشجو وقت بیشتری را صرف آموزش می‌کند.
    واقعیت افزوده، دانش‌آموزان و دانشجویان را ترغیب می‌کند که وقت بیشتری را صرف آموزش کنند و با آن بیشتر سروکله بزنند. از این راه، تمرینات آموزشی یا پرورشی بهتر انجام می‌شود و تأثیر آموزش افزایش می‌یابد.
  • رابطۀ فارغ‌التحصیلان با محصلانِ فعلی را حفظ می‌کند.
    استفاده از ارتباطات پیشرفته که با استفاده از تکنولوژی‌های آموزشی صورت می‌گیرد، نشان می‌دهد که این حوزه چقدر نوآوری دارد. این ارتباطات پیشرفته کمک می‌کند تا افراد فارغ‌التحصیل در هرجایی که هستند، امکان ارتباط با جایی که از آن فارغ‌التحصیل شده و یا شاید عمری را در آن گذرانده‌اند، داشته باشند.
  • از رابطه و حضور بی‌درنگ و مستمِر استقبال می‌کند.
    گاهی پیش می‌آید که دانش‌آموزان و دانشجویان حداقل بایستی هفت ساعت از ۲۴ ساعت شبانه‌روز را آنلاین باشند و وقت‌شان را بی‌درنگ در خدمت نظام آموزشی صرف کنند. واقعیت افزوده این وضعیت را برای آنها راحت‌تر می‌کند.
  • تصاویر ذهنی افراد را نو و جدید می‌کند.
    تصویری که هر یک از ما از مدرسه و شیرینی‌های آموزش و پرورش داریم، گاهی مبهم و تیره است. اگر بخواهیم این خاطره‌ها و تصاویر برای خودمان یا فرزندان‌مان به‌یاد ماندنی‌تر و تازه‌تر شود می‌توانیم از واقعیت افزوده که بیشتر برای  اهداف تجاری استفاده شده، در آموزش و پرورش استفاده کنیم.
  • ارزیابی را آسان می‌کند.
    افزون بر موارد قبلی، واقعیت افزوده می‌تواند در آزمون‌های کلاسی (کوئیز) هم به کار آید. بیشتر معلمان یا اساتید در طول ترم، از دانش‌آموزان و دانشجویان امتحانات میان‌ترم یا کلاسی می‌گیرند. واقعیت افزوده می‌تواند کارِ این معلمان و اساتید را آسان کند تا به‌راحتی بتوانند بفهمند دانش‌آموزان و دانشجویان چقدر در تحصیل‌شان پیشرفت کرده‌اند.
  • آموزش از راه دور را ترویج می‌کند.
    چه دلیلی دارد که فکر کنیم آموزش فقط باید حضوری و در کلاس باشد. اضافه شدنِ فیلم‌های ویدیویی، انیمشین‌ها، کلیپ‌ها و افزایش کتاب‌های موجود، آموزش مستقل و بی‌نیاز از کلاس را رایج کرده است.
  • چاپ و نشر را «زنده» نگه می‌دارد.
    یکی از راه‌های زنده نگه‌داشتن موضوعات آموزشی یا پژوهشی، مرتبط کردنِ آنها با اطلاعات جدید و به‌روز شدۀ دیجیتالی است. افزون بر موضوعاتی که دربارۀ کلاس‌های درسی گفته شد، واقعیت افزوده می‌تواند با صنعت چاپ و نشر هم تعامل داشته باشد و از این طریق به آموزش و پروش کمک کند. جزوات، آگهی‌ها و پوستر‌هایی که در وزارتخانه، مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز آموزشی خصوصی و عمومی استفاده می‌شود، همگی می‌تواند با واقعیت افزوده تقویت و ارتقاء یابد.

معماری داخلی و خارجی ساختمان

مدت زیادی از وقتی که تنها راه بیان معماری کروکی و اسکیس‌های دستی و یا ساخت ماکت بود نمی‌گذرد. حالا فن‌آوری دیجیتال به قدری پیشرفت داشته که تقریباً برای همه پروژه‌های معماری قبل از ساخت، مدل‌های سه بعدی مجازی واقع‌گرایانه ساخته می‌شود و پیش از ساخت، می‌توانیم به راحتی ایده‌مان را با رنگ ولعاب بسیار نزدیک به واقعیت به کارفرما نمایش دهیم. اما واقعیت افزوده می‌تواند مدل‌های سه‌بعدی و رندر‌های‌مان را به مرحله‌ای پیشرفته‌تر وارد کند. با بهره گیری از فن‌آوری واقعیت افزوده می‌شود ساختمان تکمیل شده را در محیط سایت پروژه دید، حتی درون آن حرکت کرد و از تمام زوایا و جزییات آن که تاکنون (به دلیل این که تصاویر رندر شده و یا فیلم های ساخته شده زوایای محدودی داشتند) قابل نمایش نبود، بازدید کرد.
به این ترتیب قابلیت بیان معماریتان را بالابرده و درک آن برای دیگران بسیار ساده‌تر خواهد شد. دیگر نیازی به ساخت ماکت‌های حجیم و گران قیمت نیست و در یک زمان افراد زیادی در جاهای مختلف دنیا می‌توانند مدل حجمی ساختمانی که طراحی معماری‌اش را انجام داده‌اید را ببینند.
از آن گذشته این فن‌آوری می‌تواند در جزییات ساختمان و مبلمان هم کاربرد داشته باشد. شرکت IKEA سازنده انواع مبلمان خانگی و اداری را تقریبا همه می‌شناسند. این شرکت پس از ثبت سفارش از مشتری (در بسیاری از کشور‌های دنیا) مبلمان خریداری شده را به صورت تکه تکه در بسته بندی کم حجم به آن‌ها تحویل می‌دهد. مشکلی که این شرکت با آن رو به رو بود سفارش‌های برگشتی بود که توسط مشتریانی که پس از سرهم کردن مبلمانشان متوجه کمبود فضا در خانه‌شان شده بودند، بود. IKEA در کاتالوگ جدیدش که به همراه آن App مخصوصی نیز روانه بازار شده است این امکان را ایجاد کرده تا مشتریان پیش از خرید، مبلمان مورد نظرشان را در خانه‌شان ببینند.


بسته بندی

با استفاده از واقعیت افزوده می‌توانید بر روی محصولات و بسته بندی‌ها قابلیت اضافه کردن امکاناتی مختلفی را فراهم نمایید.
کاربران، گوشی هوشمند خود را بر روی بسته بندی محصول موردنظر گرفته (مثلا ماکارونی) و ویدیوی طرز پخت ماکارونی را مشاهده می‌نمایند.

مزایا:

  • به جذب کاربر و مشتری کمک بسزایی می‌نماید.
  • محصولات هوشمند و مدرن بوجود می آید.
  • قابلیت خرید آنلاین با اسکن محصول وجود خواهد داشت.
  • ویدیوی تبلیغ دهنده پخش خواهد شد.
  • امکان لینک به شبکه اجتماعی تبلیغ دهنده وجود خواهد داشت.
  • قابلیت درج نظر در سامانه برای آن محصول وجود خواهد داشت.

قابل استفاده :

  • شرکت‌های وارد کننده و صادرکننده
  • تولید کنندگان
  • شرکت‌های چاپ و بسته‌بندی
  • شرکت‌های مواد غذایی
  • پکیج محصولات دیجیتالی مثل موبایل، تبلت و…
  • جعبه انواع محصولات و خدمات

بازاریابی و فروش




شرکت‌های مختلفی برای بازاریابی و فروش پا به این عرصه گذاشته‌اند. مثل شرکت گوگل که با تولید عینک‌های واقعیت افزوده گام مهمی در این عرصه برداشته است؛ اما در حال حاضر غول واقعیت افزوده در دستان گیم مارکتینگ است.
در گیم مارکتینگ بازی سازها تمام تلاش خود را می‌کنند که بازی آنها فروش بیشتری داشته باشد و این واقعیت افزوده به شدت به آنها کمک کرده است به طوری که بازی‌های جذاب و متنوعی در زمینه واقعیت افزوده ساخته شده است.
بازی‌های ساخته شده با تکنولوژی واقعیت افزوده با استفاده از GPS یک سری طعمه‌ها یا هدف‌هایی را درون دنیای واقعی قرار می‌دهند و کاربر باید آنها را پیدا کند. اینکه در این بازی‌ها کاربر به طور کامل از دنیای واقعی خارج نمی‌شود بر جذابیت این سبک بازی‌ها افزوده است، والا بازی‌های واقعیت مجازی هم وجود دارند اما محبوبیت بازی‌های واقعیت افزوده بیشتر است.


پنج مزیت واقعیت افزوده برای بازاریابی به شرح زیر است:

فناوری منحصر به فرد و قابل توجه است.
در حال حاضر شانس بسیار بیشتری برای جذب و جلب توجه مشتریان را به خود اختصاص داده است. ایجاد فضایی جدید برای مشتریان که شما را از رقبا به بالا می‌کشد.
واقعیت افزوده ویروسی می‌شود. صحبت در مورد اشتراک سریع و دهان به دهان‌ها است که باعث جذب مشتریان جدید می‌شود.
فرصت‌های AR برای شخصی‌سازی. شانس ایجاد چیزی منحصر به فرد که جذاب تر از محتوای عادی است.
بهبود کیفیت محتوا با AR اولین قدم برای گسترش واقعیت افزوده است.

فناوری‌های واقعیت افزوده (AR)

سخت‌افزار


اجزای اصلی سخت‌افزاری برای واقعیت افزوده عبارتند از:

  • پردازنده
  • نمایشگر
  • حسگرها
  • دستگاه‌های ورودی


این عناصر بویژه CPU، نمایشگر، دوربین و سیستم‌های میکرو الکترومکانیکی از قبیل شتاب سنج، GPS، قطب‌نمای جامد در اکثر تلفن‌های هوشمند مدرن وجود دارند که در آینده پلتفرم‌های واقعیت افزوده را تشکیل می‌دهند.

ردیابی

سیستم‌های واقعیت افزوده قابل حمل مدرن از حداقل یک تکنولوژی ردیابی استفاده می‌کنند: دوربین‌های دیجیتال یا سایر سنسورهای تصویری، شتاب‌سنج‌ها، GPS، ژیروسکوپ، قطب نمای جامد، RFID و سنسورهای بی‌سیم. این تکنولوژی‌ها با سطوح متفاوتی از صحت و دقت عرضه می‌شود. موقعیت و جهت سر کاربر بیشترین اهمیت را دارد.

تفاوت واقعیت مجازی و واقعیت افزوده

در واقعیت مجازی به سخت افزار و نرم افزار نیاز است، به این ترتیب که شما می‌توانید به کمک سخت افزار و یا هر وسیله دیگری مانند هدست و یا اپلیکیشن وارد دنیای مجازی شوید و محتوای شبیه سازی شده را ببینید پس در دنیای واقعیت مجازی تا کاربر ارتباط خود را قطع نکند نمی‌تواند با دنیای واقعی ارتباط برقرار کند به عبارت دیگر در دنیای مجازی محصور می‌شود از این تعاریف به این نتیجه می‌رسیم که واقعیت مجازی کاملاً مجازی است و به شما اجازه نمی‌دهد به طور همزمان هم در دنیای واقعی و هم در دنیای مجازی حضور داشته باشید.
اما در واقعیت افزوده قضیه فرق می‌کند گرچه مثل واقعیت مجازی بخش سخت افزار و نرم افزار آن همچنان پابرجاست، اما ارتباط شما را با دنیای بیرونی کاملاً قطع نمی‌کند. از آنجایی که از اسمش هم پیداست در دنیای واقعیت افزوده شما می‌توانید به دنیای اطراف چیزی را اضافه کنید.
این امکان که می‌توانیم محتوای شبیه‌سازی شده را در محیطی دو بعدی و سه بعدی با ترکیبی از دنیای واقعی مشاهده کنیم باعث شده تا دنیای واقعیت افزوده روز به روز طرفداران بیشتری پیدا کند.

 

منابع

بهروز نوری- مینا اختیاری، معرفی کاربردهای فن آوری واقعیت مجازی در صنایع نفت و گاز، پژوهشگاه صنعت نفت فن آوری- اطلاعات دانشگاه تهران، (۱۳۹۶)

www.fa.wikipedia.org

www.nikmodern.com

www.karanmand.com

www.donya-e-eqtesad.com

www.smgroup.ir

www.ran2.ir

www.ownar.ir

www.varenaapp.ir

www.hamyarseo.com

www.shenakhtmag.com

آشنایی با واقعیت مجازی